جبهه تبوك با اصحاب در كنار آن فرودآمدند . « 1 » مستشرقين از راه نبشته‌هاى كلاسيك با ثموديان آشنا شده‌اند . در متنهاى آشورى مانند متن سارگون دوم به مناسبت جنگى كه ميان آنان با آشوريان رخ داده و به پيروزى آشوريان انجاميده ، نام ثموديان آمده است . « 2 » قرآن كريم نيز ثموديان را جانشينان قوم عاد معرفى كرده است و مىفرمايد : وَ اذْكُرُوا إِذْ جَعَلَكُمْ خُلَفاءَ مِنْ بَعْدِ عادٍ « 3 » ( و به ياد آريد كه شما را جانشينان بعد از عاد قرار داديم ) . بعضى از مورخين نوشته‌اند كه ثمود در قسمتهاى جنوبى بين عسير و يمن و حضرموت مىزيسته‌اند . سپس بعد از جنگهايى كه با قوم عاد داشته‌اند ، به شمال حجاز در وادى القرى بين مدينهء منوره و شام مهاجرت كرده و به دليل اينكه در منطقهء العلا ، مدائن صالح بنا كرده‌اند ، آثار الحجر ، سرزمينشان ، همچنان تا به امروز باقى است . نيز نوشته‌اند ثمودى كه ذكر آنها در قرآن كريم با حضرت صالح ( ع ) آمده ، عشايرى بودند كه از غرب به كرانه‌هاى درياى سرخ و از شرق به دو كوه اجاد و سلمى در حائل رفت و آمد مىكرده‌اند . « 4 » قرآن كريم قوم عاد را جانشينان بعد از قوم نوح « 5 » و قوم ثمود را جانشينان بعد از عاد « 6 » و قبل از حضرت ابراهيم ( ع ) ذكر مىكند . باستان شناسان نيز تاريخ ثمود را مربوط به روزگارى كهن پيش از ميلاد مىدانند ؛ زيرا پيروزى سارگون بر ثموديان ، و راندن آنان از سرزمينشان به سامره ، مربوط به آن زمان مىباشد . اين ثموديان جنگاور ، همان زمان پديد نيامدند ، بلكه داراى نياكان و پيشينه تاريخى بوده‌اند . « 7 »

--> ( 1 ) . اغانى ، ج 6 ، ص 28 و البداية ، ج 1 ص 131 به نقل از جواد على ، ص 298 . ( 2 ) . Rawlinson , Cunal From Inscriptions vol . 1 ، P . 36 . ( 3 ) . اعراف : 74 . ( 4 ) . مجلهء الفيصل ، شماره 12 ، سال اول ، 1398 ه . ( 5 ) . اعراف : 69 ، و اذكروا اذ جعلكم خلفاء من بعد قوم نوح . ( 6 ) . اعراف : 74 ، و اذكروا اذ جعلكم خلفاء من بعد عاد . ( 7 ) . جواد على ، تاريخ مفصل عرب ، ج 1 ، ص 299 به نقل از : Lyon , Keilschriftexts Sargons ، 1883 ، s . 4 : Winckler , Keilschrifttexts , Sargons ،